1914 HALEP VİLAYET BÜTÇESİ (OSMANLI VİLAYET BÜTÇESİNE BİR ÖRNEK) - Hasan KARAKOSE (Journal of Ottoman Legacy Studies, 2018)
Mali alanda yapılan reformlardan birisi de 1846’dan itibaren modern anlamda tahmini bütçelerin hazırlanmaya başlanması olmuştur. I. Meşrutiyet’in ilanından sonra bütçe yapma yetkisi Kanun-ı Esasî, Meclis-i Mebusan ve Heyet-i Âyân’a verildi. Yeni düzenleme ile her senenin bütçe uygulaması padişahın yetkisi ve onaylaması ile yürürlüğe girmekteydi. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra, 1910 tarihli “Usul-i Muhasebe-i Umumiye Kanunu” ile kapsamlı bir düzenleme getirildi. Devlet bütçesinin hazırlanması, uygulanması ve denetimine ilişkin genel hükümler içeren bu kanun, 1911 yılında yürürlüğe girdi. 1913 tarihinde yürürlüğe giren, “İdare-i Umumiye-i Vilayat Kanun-ı Muvakkati” Vilayet idaresi ve taşra maliyesinde önemli yenilikler getirdi. Bu kanunla vilayetlerin kendi idareleri altında mal varlıkları, gelir-giderleri ve Vilayet bütçeleri oluşturuldu. Bu kanuna göre hazırlanan 1914 senesi Halep Vilayet bütçesi ilk olması bakımından önem arz etmektedir. Bütçenin temel alt başlıkları; 1330 (1914) Senesi Halep Vilayet Bütçe Nizamnamesi, tahminî varidat bütçesi, “Elif” cetveli, ödenek bütçesi, “Be” cetveli, değişmesi muhtemel “Te” cetveli, varidatın detaylandırıldığı kısım, muhassasatın (ödenek) detaylı olarak ele alındığı 43 fasıllık kısımdır. Araştırma, arşiv kaynaklarına ve bu alanla ilgili çalışmalara dayanmaktadır. Ayrıca Osmanlı Devleti’nde daha önce yapılan bütçelerden farklı olarak, günümüz bütçelerine benzerlikleri bulunan bir vilayet bütçesinin hususiyetlerini ortaya koymaktadır.