Haksız Boşama Hükümleri Çerçevesinde İslam Hukuku ile Cezayir Aile Kanunu'nun Mukayesesi - Abdelbasset Khaled (TSBS Bildiriler Dergisi, 2023)
Haksız boşama, günümüzde toplumların karşı karşıya olduğu temel sorunlardan biridir. Bu sorunla başa çıkmak için etkili yasal ve meşru müdahale gerekir. Cezayir Aile Kanunu'nun temel kaynağı İslam Şeriatı'dır ve İslam hukukundan etkilenmiştir. Ancak, Cezayir Aile Kanunu, modern hukuki ve sosyal gereksinimlerle uyumlu olacak şekilde zaman içinde çeşitli değişiklikler ve düzenlemeler geçirmiştir. İslam hukuku ve Cezayir Aile Kanunu'nun uygulanmasında haksız boşamaya ilişkin birçok görüş ayrılığı ve çelişki bulunmuştur. Bu çalışmada, haksız boşama ile ilintili hükümler hem İslam hukukunda hem de Cezayir Aile Kanunu'nda ele alınarak benzerlikler ve farklılıklar ortaya konulur ve Cezayir Aile Kanunu'nun bu konuda İslam hukukundan ne ölçüde etkilendiği gösterilmiştir. Bu çalışmanın temel problemi, haksız boşama ile ilgili yasal ve hukuki dayanakların İslam Şeriatı ile Cezayir Aile Kanunu arasında ne ölçüde uyumlu ve farklı olup olmadığı üzerinde durmuştur. Öte yandan, İslam Şeriatı'nın Cezayir Aile Kanunu'nun ana kaynağı olduğu göz önünde bulundurulduğunda, ilgili konularda her birinin uygulanmasında karşılaşılan zorluklar ve görüş ayrılıkları incelenmiştir. Bu çalışmanın önemi, Cezayir'de haksız boşamaya ilişkin yasal ve hukuki meselelere ışık tutacak olmasıdır. Ayrıca, haksız boşama gerçekleştirildiği durumlarda hukuki ve yasal hususlar arasında denge kuracak bir yasal çerçeve sağlanması için hukuki, dini ve akademik kurumlara önemli referanslar sunmuştur. Aynı zamanda bu hassas konuyu ele almak ve Cezayir toplumu için kapsamlı ve uyumlu yasal çözümler bulmak amacıyla daha fazla araştırma ve çalışma yapılmasını teşvik etmiştir. Çalışmanın amaçlarına ulaşmak için, İslam ve Cezayir hukukunda haksız boşama ile ilgili veriler, yasal ve hukuki kaynaklar toplanarak karşılaştırmalı ve analitik bir yaklaşım benimsenmiştir. Bu kapsamda, Cezayir'deki aile ve yasal mevzuatla ilgili hukuki metinlerin yanı sıra boşanma davalarıyla ilgili fetvalar ve yargı kararları da kullanılmıştır. Elde edilen söz konusu belge ve bilgiler, iki hukuk sistemi arasındaki benzerlik ve farklılıkları tespit etmek amacıyla dikkatle analiz edilmiş ve karşılaştırılmıştır. İslam'da ve Cezayir hukukunda haksız boşamaya ilişkin kavramlar ve koşullar da haksız boşamayı önlemeye yönelik kanun ve hükümlere odaklanılarak incelenmiştir. Yapılan analiz ve karşılaştırma sonucunda elde edilen sonuçlar şu şekilde belirtilebilir: İslam hukuku ile Cezayir Aile Kanunu arasında haksız boşamaya ilişkin kavramı ve usulleri açısından gerçek farklılıklar olduğu görülmüştür. Bu çerçevede, bu tür boşanma İslam hukukunda bid'i boşanma olarak adlandırılırken, Cezayir yasa koyucusu bunu haksız boşama olarak nitelendirmiştir. Ayrıca hem İslam hukukunda hem de Cezayir Aile Kanunu'nda öngörülen haksız boşama hallerinde farklılık bulunmaktadır. Buna göre, İslam hukukunda boşanma hayız döneminde, erkeğin kadına dokunduğu temizlik döneminde, tek mecliste üç boşamada ve ölüm hastalığında gerçekleşirse haksız boşama olarak kabul edilir. Buna karşılık Cezayir yasa koyucusuna göre haksız boşama üç durumla sınırlıdır: kocanın karısına zarar verme niyetiyle gerçekleştirdiği boşama, kocanın boşama yoluyla karısının zararına karşılık küçük bir menfaat elde etmeyi amaçlaması ve kocanın boşamadaki amacının hukuka aykırı bir menfaat elde etmek olmasıdır. Son olarak, haksız boşama tazminatı ile ilgili olarak İslam hukuku, kocayı caydırmak ve uğradığı zararı telafi etmek için boşanan kadının mut'a hakkına sahip olmasını düzenlemiştir. Cezayir yasa koyucusu ise haksız boşama ispat edildiği takdirde, boşanan eşin, şer'an öngörülen mut'a hakkının yanı sıra, uğradığı zararın tazminini de hak ettiğini belirtmiştir.