واکاوی عاملی چالش‌ها و راهکارهای تجاری سازی دستاوردهای تحقیقاتی کشاورزی - مریم محمودی; هرمز اسدی; رضا رحیم زاده; حمید نوشاد; غلامرضا راستجو; الهام رضایی; حسن علیپور; مهرزاد اله قلی پور; فرهاد خیری صنمی (اقتصاد کشاورزی و توسعه, 2023)
تجاری‏‌سازی دانش و فناوری، به ‏عنوان حلقه اتصال تحقیقات و بازار، تلاشی به‏ منظور کسب درآمد از نوآوری است که در حال حاضر، در اقتصاد دانش‌‏بنیان به‏ شدت مورد توجه قرار گرفته است. هدف اصلی پژوهش حاضر شناسایی چالش‌های تجاری‏‌سازی دستاوردهای تحقیقاتی کشاورزی در حوزه علوم زراعی و همچنین، راهکارهای تسهیل و تسریع تجاری‏‌سازی آنها بود. جامعه آماری مطالعه را کلیه اعضای هیئت علمی مؤسسات تحقیقات مرتبط با علوم زراعی در مجموعه سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) (263N=) و مدیران عامل شرکت‌های طرف قرارداد با این مؤسسات (91N=) تشکیل دادند. مطالعة توصیفی- همبستگی حاضر با روش پیمایش در سال 1400 انجام شد. ابزار جمع آوری اطلاعات پرسشنامه بود و تحلیل داده‌های جمع آوری ‏شده با استفاده از فن تحلیل عاملی اکتشافی به روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی صورت گرفت و مهم‌‏ترین چالش‌ها و همچنین، راهکارهای تسهیل تجاری‏‌سازی دانش و فناوری مورد نظر در بخش کشاورزی شناسایی، طبقه‌بندی و اولویت‌بندی شد. چالش‌های موجود در مسیر توسعه تجاری‏‌سازی دستاوردهای تحقیقاتی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) از دیدگاه محققان و اعضای هیئت علمی مؤسسات مورد مطالعه در هفت عامل بدین شرح شناسایی و دسته‏‌بندی شدند: «ماهیت فناوریه»، «ضعف در قوانین، مقررات و سیاست‌های حمایتی دولت»، «ساختار ضعیف اطلاع‌رسانی و تعامل با  بخش خصوصی»، «ضعف در خط مشی، مدیریت و نیروی انسانی مؤسسات و مراکز»، «ضعف نظام آموزشی»، «خط مشی ضعیف سازمان تات در حوزه تجاری‏ سازی» و «عدم احساس نیاز به تجاری‏ سازی». از دیدگاه مدیران عامل شرکت‌های مورد بررسی، شش عامل «ضعف در قوانین، مقررات و سیاست‌های حمایتی دولت»، «ساختار ضعیف اطلاع‌رسانی و تعامل با  بخش خصوصی»، «ماهیت فناوری‌ها»، «محدودیت فعالیت شرکت‌های بین‏‌المللی در ایران»، «ضعف در توانمندی شرکت‌های خصوصی» و «خط مشی ضعیف سازمان تات در حوزه تجاری‏‌سازی» به ‏عنوان چالش‌های توسعه تجاری‌‏سازی دستاوردهای تحقیقاتی شناسایی شدند. راهکارهای تسهیل تجاری‏‌سازی دستاوردهای تحقیقاتی مورد بررسی، از دیدگاه محققان، در شش عامل «تقویت نظام اطلاع‌‏رسانی و افزایش تعامل با بازار و بخش خصوصی»، «تقویت قابلیت تجاری‌شدن فناوری‌ها»، «تقویت حمایت‌های دولتی از تجاری‏ سازی»، «توسعه نیروی انسانی و ساختار سازمانی در مؤسسات»، «حمایت از بخش خصوصی در راستای افزایش سرمایه‌‏گذاری» و «بازنگری در خط‌‌مشی‌های سازمان تات» و همچنین، از دیدگاه مدیران عامل، در چهار عامل «تقویت حمایت‌های دولتی از تجاری‏‌سازی»، «تقویت نظام اطلاع ‌رسانی و افزایش تعامل با بازار و بخش خصوصی»، «تقویت قابلیت تجاری‌شدن فناوری‌ها» و «مشارکت در توانمندسازی شرکت‌های خصوصی» استخراج و طبقه‌بندی شدند. در ادامه، بر اساس چالش‌های شناسایی‏ شده، راهکارهایی پیشنهاد شد و مورد بحث و بررسی قرار گرفت.