فراتحلیل متغیر حجم خشک‌دار در جنگل‌های هیرکانی - کیومرث سفیدی; محمد اسماعیل پور (پژوهش های علوم و فناوری چوب و جنگل, 2022)
سابقه و هدف: در جنگلشناسی همگام با طبیعت، خشکدارها به دلیل داشتن نقش اساسی در حفاظت از تنوع زیستی در بومسازگان جنگل از اهمیت زیادی برخوردار هستند. در همین راستا میزان (حجم) خشک‌دار در جنگلهای طبیعی میتواند راهنمایی برای نگهداشت آن در جنگل‌های مدیریتی باشد. یکی از مهم‌ترین پرسشهای مطرح در سالهای اخیر این است که در جنگلهای طبیعی مدیریت‌شده چه مقدار خشک‌دار در جنگلها میتواند پیشنهاد گردد. بررسی منابع نتایج متفاوتی را برای حجم خشک‌دار در جنگلهای هیرکانی نشان میدهد. ازاین‌رو در یک فراتحلیل مجموعهای از پژوهشها در جنگل‌های هیرکانی بررسی شد. این اولین مطالعه فراتحلیل در زمینه ویژگی ساختاری مهم و مورد توجه در جنگلشناسی نزدیک به طبیعت، به‌نام حجم خشک‌دار در جنگل‌های هیرکانی میباشد.مواد و روش‌ها: این مطالعه شامل طراحی و راهکار جستجو، جمعآوری مقالات و استخراج داده از آنها، بررسی معیارهای ورود و خروج و درنهایت تجزیه آماری داده‌های استخراج شده است. پژوهشهای مرتبط با موضوع خشک‌دار در پایگاههای ملی و بین‌المللی شامل SID، Science Direct، Web of Science، Scopus، Google Scholar و IranDoc بدون محدودیت زمانی تا اردیبهشت 1401 جستجو شدند. در این پژوهش پس از بررسی دقیق مقالات متعدد، درنهایت از دادههای (میانگین، انحراف از معیار و تعداد نمونه)16 پژوهش اصیل مرتبط با متغیر حجم خشک‌دار در جنگل‌های هیرکانی استفاده شد که دارای 163 نمونه و مساحت کل قطعات نمونه 44/92 هکتار بودند. بعد از استخراج دادهها، از آزمون کیو کوکران و شاخص I2 برای ارزیابی ناهمگنی بین پژوهشها و انتخاب مدل مناسب برای تجزیه‌وتحلیل دادهها استفاده شد. برای یافتن منبع ناهمگنی بین پژوهشها، تحلیل زیرگروه بر اساس مناطق جغرافیایی (استان) و ترکیب درختی انجام شد. در این پژوهش برای بررسی سوگیری انتشار از آزمونهای ایگر و بگز استفاده شد. آنالیز دادههای استخراج شده با نرمافزار Comprehensive meta-analysis ver. 3.7 انجام شد.نتایج: میانگین حجم خشک‌دار با توجه به معنیدار شدن آزمون کیو کوکران و شاخص I2 براساس مدل اثرات تصادفی 293/35 مترمکعب در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 817/45-769/24) برای جنگل‌های هیرکانی محاسبه شد. تحلیل زیرگروهها نشان داد بیش‌ترین این میزان بر اساس مدل تصادفی در جنگل‌های استان گلستان به میزان 520/50 مترمکعب در هکتار (بازه اطمینان 95 درصد: 372/55-669/45) میباشد. در این پژوهش آزمون سوگیری انتشار معنیدار نبود (مقدار پی برای آزمونهای ایگر و بگز به ترتیب 28/0 و 24/0 بود).نتیجه گیری: میانگین حجم خشکه‌دار در جنگل‌های هیرکانی در حد متوسط» برآورد شد. بر این اساس نگهداشت حداقل 35 مترمکعب در هکتار خشکه‌دار در جنگل‌های هیرکانی مدیریت‌شده میتواند تضمینی برای حفظ کارکردهای زیستی این درختان باشد.